La gefratoj
Date: 2025-04-29T00:00:00+00:00
Keywords: German drama -- Translations into Esperanto

The Project Gutenberg eBook of La gefratoj

This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

Title: La gefratoj

Komedio en unu akto

Author: Johann Wolfgang von Goethe

Translator: Antoni Grabowski

Release date: April 29, 2025 [eBook #75983]

Language: Esperanto

Original publication: Warsaw: L. Zamenhof, 1889

Credits: Andrew Sly, Mairi and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This file was produced from images made available by The Austrian National Library)

*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA GEFRATOJ ***

LA GEFRATOJ.

KOMEDIO EN UNU AKTO
DE
GOETHE.

El la originalo tradukis
A. GRABOWSKI.

VARSOVIO.

L. Zamenhof, Str. Przejazd N. 9.

1889.

Дозволено Цензурою
Варшава, 30 Января 1889 года.

Presejo de Ĥ. Kelter, Varsovio, strato Novolipie N. 11.

Personoj.

- Vilhelmo, komercisto.

- Marianno, lia fratino.

- Fabricio.

- Leteristo.

La gefratoj.

Vilhelmo (apud skribtablo kun libroj komercaj kaj paperoj). En tiu ĉi semajno ree du novaj klientoj. Se oni sin movas, ĉiam io estas; se estus eĉ nur malmulto, je l’ fino tamen ĝi donas sumon, kaj kiu ludas ludon malgrandan, ĉiam ĝojas, ankaŭ je l’ malgranda gajno, kaj la malgranda perdo ne tiel multe doloras. Kio estas?

Leteristo (venas). Letero mona, dudek dukatoj, franko duone.

Vilhelmo. Bone! tre bone! Notu ĝin al la cetero. (Leteristo eliras).

Vilhelmo (rigardante la leteron). Mi ne volis hodiaŭ tutan la tagon diri al mi, ke mi ilin atendis. Nun mi povas jam pagi Fabricion, kaj ne uzos tro multe lian bonecon. Hieraŭ li al mi diris: „Morgaŭ mi venos al vi!“ Tio ne estis oportuna por mi. Mi sciis, ke li min ne memorigus la ŝuldon, kaj tial lia estanteco ĉe mi rekte min memorigas duoble. (Malfermante la skatolon kaj kalkulante la monon), Je l’ tempoj pasintaj, kiam mi iel pli malbone mastris, mi suferis la silentajn kreditantojn la plej malmulte. Kontraŭ tiu, kiu ĉiuminute alkuras kaj atakas, — kontraŭ tia almenaŭ malmodesteco kaj ĉio cetera estas konvenaj; la alia, kiu silentas, iras rekte al la koro kaj postulas la plej premante, ĉar li lasas sian aferon al mi. (Li kunmetas monon sur la tablo). Dio amata, kiel mi dankas vin, ke mi foriĝis el la afero kaj estas ree trankvila! (Li levas libron). Vian benadon en malgranda! al mi, kiu disĵetegis Viajn donojn en grando. — Kaj tiel — Ĉu mi povas ĝin esprimi? — — Sed Vi faras nenion por mi, kiel mi mem nenion por mi faras. Se la kara, aminda kreaĵo ne estus, ĉu mi sidus tie ĉi kaj kalkulus per nombronoj? — Ho Marianno! se vi scius, ke tiu, kiun vi prenas por via frato, ke tiu kun tute alia koro, kun tute aliaj esperoj por vi laboras! — Eble! — Ha! — Estas ja maldolĉe — — Ŝi amas min — jes, kiel fraton — Ne, fi! ĝi estas senkredeco, kaj tiu ĉi neniam ion bonan fondis. — Marianno! mi estos feliĉa, vi ĝin estos ankaŭ, Marianno!

Marianno (venas). Kion vi volas, frato? Vi min vokis?

Vilhelmo. Mi ne, Marianno.

Marianno. Ĉu vin pikas la ŝercemo, ke vi min elvokas el la kuirejo?

Vilhelmo. Vi vidas spiritojn.

Marianno. Eble iam. Sed vian voĉon mi konas tro bone, Vilhelmo!

Vilhelmo. Nu, kion vi faras tie?

Marianno. Mi senplumigis kelkajn kolombojn, ĉar certe Fabricio vespermanĝos hodiaŭ kun ni.

Vilhelmo. Kredeble.

Marianno. Ili baldaŭ estos pretaj, vi poste nur bezonas diri. Li devas min ankaŭ instrui sian novan kanteton.

Vilhelmo. Vi plezure lernas ion de li?

Marianno. Kantetojn li scias tre belajn. Kaj poste, kiam vi sidas apud la tablo, kaj mallevas la kapon, tiam mi tuj komencas. Ĉar mi ja scias, ke vi ridas, se mi komencas kanteton, kiu estas al vi agrabla.

Vilhelmo. Ĉu vi ĝin rimarkis ĉe mi?

Marianno. Jes, kiu ion ne rimarkus ĉe vi viroj! Se vi ne havas ion alian, mi reiros, ĉar mi havas ankoraŭ ne unu laboron. Adiaŭ. — Nun donu al mi ankoraŭ kison.

Vilhelmo. Se la kolomboj estos bone rostitaj, vi ricevos ĝin kiel postmanĝon.

Marianno. Estas malbene, ke la fratoj estas tiel malĝentilaj! Se Fabricio aŭ ia alia bona knabo povus preni kison, ili saltus de ĝojo ĝis la plafono, kaj tiu ĉi sinjoro malestimas la kison kiun mi volas doni. Nun mi bruligos la kolombojn. (Eliras).

Vilhelmo. Anĝelo! Amata anĝelo! Ĉu estas eble, ke mi min tenas, ke mi ne ĵetas min al ŝia kolo, ke mi ne malkovras ĉion al ŝi. Ĉu vi rigardas nin, sankta virino, kiu donis al mi tiun ĉi multekostaĵon por ke mi ĝin konservu? Jes, ili scias de ni, tie supre! ili scias de ni! — Karolino, mian amon al vi, vi ne povis rekompenci pli glore, pli sankte, ol kiam forirante de l’ mondo vi konfidis al mi ĉion, kion mi bezonis, vi alligis min al la vivo! Mi ŝin amis kiel vian infanon, — kaj nun! Ankoraŭ ĝi estas por mi ŝajnevido. Ŝajnas al mi, ke mi vin revidas, ke la sorto vin redonis al mi rejunigitan, ke nun mi povas unuigita resti kaj loĝi kun vi, kiel en tiu unua sonĝo de l’ vivo mi ne povis, ne devis! — Feliĉa! Feliĉa! Tutan vian benon, patro en la ĉielo!

Fabricio (venas). Bonan vesperon!

Vilhelmo. Amata Fabricio, mi estas tro feliĉa: venis ĉio bona sur min tiun ĉi vesperon. Nun nenion pri aferoj komercaj! Tie kuŝas viaj tricent taleroj! Kuraĝe en la poŝon! Mian reverson vi redonos al mi iam poste. Kaj nun ni iom babiletu.

Fabricio. Se vi ilin bezonas pli longe —

Vilhelmo. Se mi ilin rebezonos, bone! Mi dankas vin, nur nun prenu ilin al vi. — Aŭskultu, la rememoro de Karolino tiun ĉi vesperon ree fariĝis antaŭ mi senfine nova kaj viva.

Fabricio. Kredeble ĝi tion faras pli ofte.

Vilhelmo. Vi ŝin bedaŭrinde ne konis! Mi diras al vi, ŝi estis unu el la plej glorindaj kreaĵoj.

Fabricio. Ŝi estis vidvino, kiam vi ŝin ekkonis?

Vilhelmo. Tiel pura kaj granda! Jen, hieraŭ ankoraŭ mi legis unu el ŝiaj leteroj. Vi estas la sola homo, kiu iam ion el tio ĉi vidis. (Li iras al la skatolo).

Fabricio (al si). Ke li min liberigu nur hodiaŭ je tio! Mi aŭdis la historion jam tiel ofte! Mi aŭskultas lin alitempe ankaŭ kun plezuro, ĉar li parolas ĉiam el la koro; nur hodiaŭ mi havas tute aliajn aferojn en la kapo, kaj tial mi deziras, ke li restu en bona humoro.

Vilhelmo. Ĝi estis en la unuaj tagoj de nia ekkoniĝo: „La mondo refariĝas por mi aminda“, ŝi skribas „mi tiel malligis min de ĝi, — ree aminda per Vi. Mia koro mallaŭdas min; mi sentas, ke mi kaŭzas turmentojn al Vi kaj al mi. Antaŭ duonjaro mi tiel estis preta por morti, kaj nun mi jam ne estas“.

Fabricio. Bela animo.

Vilhelmo. La tero ne meritis ŝin. Fabricio, mi jam ofte rakontadis al vi, kiel mi fariĝis tute alia homo per ŝi. Mi ne povas priskribi al vi la dolorojn, kiam mi ekrigardis malantaŭen, kaj vidis mian patran propraĵon malŝparitan de mi! Mi ne povis oferi al ŝi mian manon, ne povis fari ŝian estadon pli porteblan. Mi eksentis je l’ unua fojo la volon gajni al mi la necesan konvenan jetenon de l’ vivo, elrompi min el la maldiligenteco, en kiu mi vivis ĉagrene unu tagon post alia. Mi laboris — sed kio ĝi estis? — Mi estis pacienca kaj pasigis tiel unu malfacilan jaron; fine sin montris al mi lumeto de l’ espero, mia malmulto videble pligrandiĝadis — kaj ŝi mortis. — Mi ne povis resti. Vi ne scietis, kiom mi suferis. Mi ne povis jam rigardi la ĉirkaŭaĵon, kie mi vivis kun ŝi, kaj ne povis min apartigi de la tero, kie ŝi ripozis. Ŝi skribis al mi mallonge antaŭ ŝia fino — (Li prenas leteron el la skatolo).

Fabricio. Estas belega letero, vi legis ĝin al mi antaŭ mallonge — Aŭskultu, Vilhelmo.

Vilhelmo. Mi ĝin scias parkere kaj legas ĝin ĉiam. Se mi vidas ŝian skribon, la folion, kie ripozis ŝia mano, mi ree pensas, ke ŝi ankoraŭ tie estas — Ŝi estas ankoraŭ tie! — (Oni aŭdas infanon kriantan.) Kiel Marianno ne povas ekripozi! Jen ŝi ree havas la knabon de nia najbaro; kun li ŝi faras bruon ĉiutage kaj malhelpas min en maloportuna tempo. (Apud la pordo). Marianno, estu mallaŭta kun la knabo aŭ sendu lin for, se li estas malĝentila. Ni devas paroli. (Li staras pensiĝa).

Fabricio. Vi ne devas tiel ofte renovigadi tiujn ĉi rememorojn.

Vilhelmo. Estas tiuj ĉi skriblinioj! tiuj ĉi lastaj! La adiaŭ-dira spireto de l’ apartiĝanta anĝelo. (Li refaldas la leteron). Vi estas prava, ĝi estas malpiaĵo. Kiel malofte ni estas indaj por resenti la pasintajn feliĉe-mizerajn momentojn de nia vivo!

Fabricio. Via sorto iras al mi ĉiam al la koro. Ŝi restigis filinon, kiel vi rakontis al mi, kiu bedaŭrinde foriris baldaŭ post ŝia patrino. Se ŝi estus restinta ĉe l’ vivo, al vi restus almenaŭ io de ŝi, vi havus ion, al kio viaj zorgoj kaj doloroj sin povus alligi.

Vilhelmo. (Turnante sin vivece al li). Ŝia filino? Estis mirinde bela floreto. Ŝi transdonis ĝin al mi — Estas tro multe, kion la sorto faris por mi! — Fabricio, se mi povus diri al vi ĉion —

Fabricio. Se vi ĝin havas sur la koro.

Vilhelmo. Kial mi ne devus —

Marianno (venas kun la knabeto). Li volas ankoraŭ diri bonan nokton, frato! Vi ne devas fari al li malluman vizaĝon, kaj al mi ankaŭ ne. Vi ĉiam diradis, ke vi volus edziĝi kaj dezirus multajn infanojn. Oni ilin ne povas ĉiam teni tiel per ŝnureto, ke ili nur kriu, kiam ĝi vin ne malhelpas.

Vilhelmo. Se ili estas miaj infanoj.

Marianno. Tio ĉi povas esti efektive malsamo.

Fabricio. Vi tiel pensas, Marianno?

Marianno. Ĝi devas esti tro feliĉe! (Ŝi sidiĝas apud la knabo kaj kisas lin). Mi tiel amas Kristoĉjon! Kaj se li estus mia! Li jam scias silabi; li lernas ĉe mi.

Vilhelmo. Kaj vi pensas, la via scius jam legi?

Marianno. Jes! Ĉar tiam tutan la tagon mi okupus min per nenio alia, nur mi lin vestadus kaj senvestigadus, kaj instruus, kaj donus al li manĝi, lavus kaj cetere.

Fabricio. Kaj la edzo?

Marianno. Li ludus kune; li kredeble amus lin tiel kiel mi. Kristoĉjo devas iri domon kaj diras adiaŭ. (Ŝi kondukas lin al Vilhelmo). Tie ĉi, donu vian manon, efektivan manegeton!

Fabricio (al si). Ŝi estas tro aminda, mi devas peti ŝian manon.

Marianno. (Kondukante la infanon al Fabricio). Al tiu ĉi sinjoro ankaŭ.

Vilhelmo (al si). Ŝi estos la via! Vi estos — Estas tro multe, mi ĝin ne meritas. — (Laŭte). Marianno, forigu la infanon; malenuigu la sinjoron Fabricion ĝis la vespermanĝo; mi volas nur trakuri kelkajn stratojn supren, malsupren; mi sidis tutan la tagon. (Marianno eliras).

Vilhelmo. Sub la stela ĉielo nur unu liberan spiron! — Mia koro estas tiel plena. — Mi tuj reestos tie ĉi! (Eliras).

Fabricio. Faru finon al la afero, Fabricio. Se vi ĝin portadas ĉiam pli longe kaj pli longe, ĝi ja ne fariĝas pli matura. Vi decidis. Estas bone, estas bonege! Vi helpos al ŝia frato, kaj ŝi — ŝi min ne amas, kiel mi amas ŝin. Sed ŝi ankaŭ ne scias ami forte. — Amata knabino! — Ŝi kredeble ne antaŭsentas en mi aliajn pensojn ol amikajn! Ni bone fartos, Marianno! La okazo estas tute dezirita kaj kiel je l’ ordono! Mi devas malkovri min al ŝi — kaj se ŝia koro min ne malestimas — je l’ koro de la frato mi estas certa.

(Marianno venas).

Ĉu Vi forigis la knabeton?

Marianno. Mi lin dezire retenus; nur mi scias, ke tio ĉi ne plaĉas al la frato, kaj mi ĝin ne faras. Iatempe la malgranda ŝtelisto mem elpetas de li la permeson, por esti mia dorma kolego.

Fabricio. Ĉu li ne fariĝas malagrabla al Vi?

Marianno. Ne, tute ne. Li estas sovaĝa tutan la tagon, kaj kiam mi venas al li en la liton, li estas bona kiel ŝafideto! Kateto plaĉema! Kaj li karesas min, kiom li povas; iatempe mi lin tute ne povas dormigi.

Fabricio. (duone al si). La amata naturo!

Marianno. Li amas min ankaŭ pli ol sian patrinon.

Fabricio. Vi estas ankaŭ patrino por li. (Marianno staras en pensado. Fabricio rigardas ŝin kelkan tempon). Ĉu la nomo patrino Vin faras malĝoja?

Marianno. Ne malĝoja, sed mi nur pensas tiel.

Fabricio. Kion, dolĉa Marianno?

Marianno. Mi pensas ankaŭ nenion. Nur iatempe estas al mi tiel mire.

Fabricio. Ĉu Vi neniam havus la deziron? —

Marianno. Kiajn demandojn Vi faras!

Fabricio. Fabricio ja povos?

Marianno. La deziron — neniam, Fabricio. Kaj se ankaŭ iatempe tia penso trakuris tra mia kapo, ĝi estis baldaŭ for. Lasi mian fraton estus al mi neelporteble, — neeble, — kiel ajn invitanta ĉia alia estonteco eĉ povus esti.

Fabricio. Ĝi estas ja mire! Se Vi loĝus en unu urbo unu malproksime de la alia, ĉu oni ĝin povus nomi forlasadon?

Marianno. Ho neniam! Kiu kondukus lian mastraĵon? Kiu zorgus por li? — Kun servantino? — Ne, ĝi ne iros!

Fabricio. Ĉu li ne povus loĝi kun Vi? Ĉu Via edzo ne povus esti lia amiko? Ĉu Vi tri ne povus konduki mastraĵon tiel same feliĉan, ankoraŭ pli feliĉan? Ĉu Via frato ne povus esti pli faciligita per tio ĉi en siaj malfacilaj aferoj? Kia vivo tio ĉi povus esti!

Marianno. Oni devus pensi. Se mi ĝin trapensas, ĝi estas vera. Kaj poste reŝajnas al mi, ke ĝi ne estas ebla.

Fabricio. Mi Vin ne komprenas.

Marianno. Estas tiel. — Se mi vekiĝas, mi aŭskultas, ĉu la frato jam sin levis; se nenio sin movas, tuj mi elsaltas el la lito en la kuirejon, ekbruligas la fajron, ke la akvo bolas super la randon, ĝis la servantino sin levas, kaj li havas la kafon, kiam li malfermas la okulojn.

Fabricio. Doma patrineto!

Marianno. Kaj poste mi sidiĝas kaj faras ŝtrumpojn por mia frato kaj havas penon kaj almezuras ilin al li dek fojojn, ĉu ili estas sufiĉe longaj, ĉu ili bone kuŝas, ĉu la piedo ne estas tro mallonga, — ke li ofte fariĝas malpacienca. Mi ankaŭ ne faras tion ĉi pro la mezurado, mi nur deziras, ke mi havu ion por fari apud li, ke li min rigardu unu fojon, kiam li jam skribadis kelkajn horojn, kaj ke li ne fariĝu hipoĥondriulo. Ĉar ĝi faras bone al li, kiam li min rigardas; mi vidas ĝin el liaj okuloj, kvankam li ne volas, ke mi ĝin vidu. Mi iatempe ridas sekrete, ke li faras, kiel se li estus serioza aŭ kolera. Li bone faras; mi lin turmentis ja tutan la tagon.

Fabricio. Li estas feliĉa.

Marianno. Ne, mi ĝin estas. Se mi lin ne havus, mi ne scius, kion komenci en la mondo. Mi ĉion ja faras ankaŭ por mi, kaj al mi ŝajnas, kiel se mi farus ĉion por li, ĉar ankaŭ ĉe tio, kion mi faras por mi mem, mi ĉiam pensas je li.

Fabricio. Kaj se Vi tiel farus ĉion por la edzo, kiel tute feliĉa li estus! Kiel danka li estus, kaj kia doma vivado tio ĉi estus!

Marianno. Iatempe mi ankaŭ prezentas tion ĉi al mi kaj rakontas al mi longan mirrakonton, kiam mi tiel sidas kaj faras ŝtrumpeton aŭ kudras, kiel ĉio povus iri. Se mi poste revenas al la veraĵo, mi vidas ke tio neniam povas fariĝi.

Fabricio. Kial?

Marianno. Kie mi trovos edzon, kiu estus kontenta, se mi al li dirus: „Mi Vin volas ami“, kaj se mi devus tuj almeti: „pli ol mian fraton mi Vin ne povas ami, por tiu ĉi mi devas fari ĉion kiel ĝis nun“ — — — Ha, Vi vidas, ke ĝi ne estas ebla.

Fabricio. Vi farus poste unu parton por la edzo, Vi transportus la amon sur lin —

Marianno. Tie estas la ligaĵo! Jes, se oni povus pagi la amon tien kaj ien kiel la monon, aŭ se la amo ŝanĝadus sian sinjoron ĉiun kvaronon de l’ jaro kiel malbona servantino. Ĉe l’ edzo ĉio devus poste fariĝi, kio tie ĉi jam estas, kio neniam tie povas fariĝi.

Fabricio. Fariĝas multo.

Marianno. Mi ne scias. Se li sidas apud la tablo kaj metas la kapon sur la manon, rigardas malsupren kaj estas silenta en zorgoj — mi povas duonhorojn sidi kaj lin rigardi. Li ne estas bela, mi diras iatempe al mi mem, tamen al mi estas tiel agrable, kiam mi lin rigardas. — Nature mi bone sentas, ke ĝi estas ankaŭ por mi, se li zorgas; nature la unua rigardo ĝin al mi diras, kiam li ree supren ekrigardas, kaj tio ĉi faras multon.

Fabricio. Ĉion, Marianno. Kaj edzo, kiu zorgus por Vi! —

Marianno. Estas ankoraŭ unu objekto: viaj kapricoj. Vilhelmo havas ankaŭ siajn kapricojn; de li ili min ne premas, de ĉiu alia ili estus por mi ne elporteblaj. Li havas mallaŭtajn kapricojn, mi tamen ilin sentas iatempe. Se en malbonaj momentoj li forpuŝas bonan, kunsentan, amplenan sentaĵon — tio ĉi min doloras! kompreneble nur unu momenton; kaj se mi ankaŭ murmuras je li, ĝi estas pli por tio, ke li ne rekonas mian amon, ol ke mi lin malpli amus.

Fabricio. Se tamen iu sin trovus, kiu malgraŭ ĉio volus havi la kuraĝon por oferi al Vi sian manon?

Marianno. Li sin ne trovos! Kaj poste estus la demando, ĉu mi devus riski kun li.

Fabricio. Kial ne?

Marianno. Li sin ne trovos!

Fabricio. Marianno, Vi lin havas!

Marianno. Fabricio!

Fabricio. Vi lin vidas antaŭ Vi! Ĉu mi devas komenci longan paroladon? Ĉu mi devas elŝuti antaŭ Vi, kion mia koro tiel longe kaŝas? Mi Vin amas, Vi ĝin longe scias; mi oferas al Vi mian manon, tion ĉi Vi ne antaŭpensis. Mi neniam vidis knabinon, kiu tiel malmulte pensis kiel Vi, ke ŝi elvokas sentojn en tiu ĉi, kiu ŝin vidas. — Marianno, ne fajreca nepripensanta amanto parolas kun Vi; mi Vin konas, mia domo estas pretigita; ĉu Vi volas esti la mia? — — — En la amo mi havis malsamajn sortojn, mi estis pli ol unu fojon decidita — fini mian vivon en fraŭleco. Vi nun havas min. — Ne malkonsentu! Vi min konas; mi estas unupensa kun Via frato! Vi ne povas pensi je pli pura ligiĝo. — Malfermu Vian koron! — Unu vorton, Marianno!

Marianno. Amata Fabricio, lasu al mi tempon, mi estas amika al Vi.

Fabricio. Diru, ke Vi min amas! Mi lasas al Via frato lian placon: mi volas esti la frato de Via frato, unuigitaj ni volas zorgi por li. Mia propraĵo, alkalkulita al la lia, liberigos lin de ne unu horo ĉagrena; li reprenos kuraĝon, li — Marianno, mi ne volus Vin emigi per miaj vortoj. (Li kaptas ŝian manon).

Marianno. Fabricio, mi neniam ekpensis pri tio — En kian senkonsilecon Vi min metas! —

Fabricio. Nur unu vorton! Ĉu mi povas esperi?

Marianno. Parolu kun mia frato!

Fabricio (sur la genuoj). Anĝelo! La plej amata!

Marianno (silentas momenton). Dio! kion mi diris! (Eliras).

Fabricio. Ŝi estas la via! — — — Al la aminda malsaĝulineto mi ja povas permesi la karesadon kun la frato; tio ĉi iom post iom returniĝos, kiam ni konos nin pli proksime, kaj li ne devas ion perdi pro tio! Estas tre agrable al mi, ree tiel ami kaj okaze ree tiel esti amata! Ĝi estas ja afero, por kiu oni neniam perdas la guston. — Ni loĝos kune. Sen tio mi jam longe kaj dezire plivastigus iel la praveman domamon de la bona homo; kiel bofrato ĝi jam iros. Li fariĝus alie tuta hipoĥondriulo kun siaj eternaj rememoroj, timoj, zorgoj pri la ĉiutaga pano, kaj sekretoj. Ĉio estos belege! Li devas pli libere spiri la aeron; la knabino devas havi edzon — kio ne estas malmulto, kaj vi ricevos ankoraŭ honeste edzinon — kio estas multo! —

(Vilhelmo eniras).

Ĉu via promenado estas finita?

Vilhelmo. Mi iris sur la urban placon, kaj supren sur la straton pastrejan kaj reen apud la borso. Estas por mi mira sentaĵo, se mi iras nokte tra l’ urbo. Kiel de la taga laboro ĉio parte ripozas, parte rapidas al ripozo, kaj oni nur vidas en movado la laboremon de l’ malgranda industrio! Mi ĝojis je unu maljuna fromaĝistino, kiu, kun okulvitro sur la nazo, apud resteto de l’ kandelo, detranĉadis peceton post peceto, ĝis la aĉetantino havis sian pezon.

Fabricio. Ĉiu rimarkas laŭ sia speco. Mi kredas, multaj transiris la straton, ne rigardante la vendistinon de fromaĝo kaj ŝiajn okulvitrojn.

Vilhelmo. Je kio oni sin okupas, tion oni amas, kaj la gajnado en malgranda estas por mi estiminda, de la tempo kiam mi scias, kiel acida fariĝas la talero, se oni ĝin devas meriti groŝon post groŝo. (Staras kelkajn momentojn en pensado.) Al mi fariĝis tute mirinde sur la vojo. Tiel multaj aferoj je unu fojo kaj intermiksitaj venis al mi en la kapon, — kaj tio, kio min okupas en la plejprofundaĵo de mia animo — (Li fariĝas pensiĝa.)

Fabricio (al si). Estas malsaĝa afero; kiam li estas apuda, mi ne havas la kuraĝon, konfesi rekte, ke mi amas Mariannon. — Mi ja devas rakonti al li, kio pasis. — (Laŭte) Vilhelmo! diru al mi! vi volis ŝanĝi vian loĝejon? Vi havas malmultajn ĉambrojn kaj pagas multe. Ĉu vi ne scias alian loĝejon?

Vilhelmo (distrite). Ne.

Fabricio. Mi pensas, ni du povus plifaciligi unu al la dua. Jen, mi havas mian patran domon kaj loĝas nur la supran etaĝon, kaj la malsupran vi povus preni; vi ne edziĝos ja tiel baldaŭ. — Vi havos la korton kaj malgrandan magazenon por via spedicio; vi donos al mi malgrandan loĝpagon, kaj ni helpos unu al la alia.

Vilhelmo. Vi estas tre bona. Mi vere ankaŭ iatempe tion ekpensis, kiam mi venis al vi kaj vidis tiel grandan parton de l’ domo malplenan, dum mi devas min helpi tiel zorgeme. — Poste estas aliaj aferoj — — — Oni devas ĝin lasi, ĉar ĝi estas neebla.

Fabricio. Kial ne?

Vilhelmo. Se mi edziĝus?

Fabricio. Por tio estus konsilo. Kiel fraŭlo vi havus sufiĉan placon kun via fratino, kaj kun edzino ĝi iros ankaŭ.

Vilhelmo (ridetante). Kaj mia fratino?

Fabricio. Tiun ĉi mi prenus al mi. (Vilhelmo silentas). Kaj ankaŭ malgraŭ tio. Parolu ni prudentan vorton. — Mi amas Mariannon; donu ŝin al mi kiel edzinon!

Vilhelmo. Kio?

Fabricio. Kial ne? Donu vian vorton! Aŭskultu min, frato! Mi amas Mariannon! Mi longe pripensadis: nur ŝi, nur vi, vi du povas min fari tiel feliĉa, kiel mi povas ankoraŭ esti sur la mondo. Donu ŝin al mi!

Vilhelmo (konfuze). Vi ne scias, kion vi volas.

Fabricio. Ha, kiel bone mi scias! Ĉu mi ĉion devas rakonti al vi, kion mi bezonas, kaj kion mi havos, se ŝi fariĝos mia edzino kaj vi mia bofrato?

Vilhelmo (revenante el la pensado kaj rapide). Neniam! neniam!

Fabricio. Kion vi havas? — Tio ĉi min doloras — La abomenon! — Se vi devas havi bofraton, kio fariĝos ja frue aŭ pli malfrue, kial ne min? kiun vi tiel bone konas, kiun vi amas! Almenaŭ mi kredis —

Vilhelmo. Lasu min! — — Mi ne havas prudenton.

Fabricio. Mi devas diri ĉion. De vi sola dependas mia sorto. Ŝia koro estas favora al mi, tion vi kredeble rimarkis. Vin ŝi amas pli, ol ŝi min amas! Mi estas kontenta. La edzon ŝi amos pli ol la fraton! Mi eniros en viajn privilegiojn, vi en la miajn, kaj ni ĉiuj estos ĝojaj. Mi ankoraŭ neniam vidis ligaĵon kiu ligus sin tiel home kaj bone. (Vilhelmo silenta). Kaj kio firmigas ĉion — Plej bona, donu nur vian vorton, vian konsenton! Diru al ŝi, ke vi ĝojas je tio, ke ĝi vin faros feliĉa — Mi havas ŝian vorton.

Vilhelmo. Ŝian vorton?

Fabricio. Ŝi ĵetis ĝin, kiel ankaŭ adiaŭdirantan rigardon, kiu diris pli, ol la restado povus diri. Ŝia senkonsileco kaj ŝia amo, ŝia volado kaj tremado estis tiel belaj.

Vilhelmo. Ne, Ne!

Fabricio. Mi vin ne komprenas. Mi sentas, ke vi ne havas abomenon kontraŭ mi, kaj vi estas al mi tiel kontraŭa? Ne estu! Ne estu malhelpa al ŝia feliĉo! — Kaj mi pensas ĉiam, vi devas esti feliĉa kun ni! — Ne malkonsentu vian vorton al miaj deziroj! vian vorton amikan. (Vilhelmo silenta en batalantaj turmentoj). Mi vin ne komprenas —

Vilhelmo. Ŝin? Vi volas havi ŝin?

Fabricio. Kio ĝi estas?

Vilhelmo. Kaj ŝi vin?

Fabricio. Ŝi respondis, kiel estas konvene por knabino.

Vilhelmo. Iru! iru! — Marianno! — — Mi ĝin antaŭscietis! mi ĝin sentis!

Fabricio. Diru nur al mi —

Vilhelmo. Kion diri! — Tio ĉi estis, kiu kuŝis sur mia animo tiun ĉi vesperon kiel nubo fulmotondra. Ĝi ekbrilas, ĝi ekbatas — — Prenu ŝin! Mian solan — mian ĉion! (Fabricio lin rigardas senparola). Prenu ŝin! — Kaj ke vi sciu, kion vi al mi prenas — (Paŭzo. Li komencas rapide). Mi rakontis al vi pri Karolino, la anĝelo, kiu forkuris el miaj manoj kaj restigis al mi sian similaĵon, la filinon — — kaj tiu ĉi filino — mi diris al vi malveron — ŝi ne estas morta; tiu ĉi filino estas Marianno! — Marianno ne estas mia fratino!

Fabricio. Por tio mi ne estis preparita.

Vilhelmo. Kaj de vi mi devis ĝin timi! — Kial mi ne obeis mian koron kaj ne fermis mian domon al vi, kiel al ĉiu en la unuaj tagoj, kiam mi tien ĉi venis? Al vi sola mi permesis eniron en la sanktejon, kaj vi sciis dormigi min per boneco, amikeco, helpado, ŝajna malvarmeco por la virinoj. Kiel mi laŭ ŝajno estis ŝia frato, vian senton por ŝi mi prenis kiel veran fratecan; kaj se ankaŭ iatempe volis veni al mi ia malkredemo, mi ĵetadis ĝin for kiel nenoblan, alskribis ŝian bonecon por vi al la anĝeleco de ŝia koro, kiu rigardas tutan la mondon per amplena okulo. — Kaj vi! — Kaj ŝi!

Fabricio. Mi ne deziras aŭskulti pli de tio, kaj por diri mi ankaŭ nenion havas. Tial adiaŭ. (Eliras).

Vilhelmo. Iru! — Vi elportas kun vi ĉion, mian tutan feliĉecon. Estas fortranĉitaj, forrompitaj ĉiuj esperoj — la plej proksimaj — per unu fojo — super la senfundaĵo! estas rompita kaj falegis la magia ponto, kiu devis min transkonduki en la feliĉecon de ĉieloj — For! kaj per li, la malfidela trompinto! kiu tiel trouzis la sincerecon, la kredemon! — — Ho Vilhelmo, Vilhelmo! vi estas jam tiel malproksime, ke vi devas esti maljusta kontraŭ la bona homo? — Kion li krimis? — — — Vi kuŝas pezege sur ni kaj estas justa, sorto rekompencanta! Kial vi tie ĉi staras? Kaj vi? Rekte en la momento! — Pardonu al mi! Ĉu mi ne suferis pro tio? — Pardonu! estas jam longe! — Mi suferis senfine. Mi ŝajne amis vin, mi kredis, ke mi vin amis; per nepripensitaj plaĉemoj mi malfermis vian koron, kaj, faris vin mizerajn! Pardonu kaj lasu min! — Ĉu mi devas tiel esti punita? — Ĉu mi devas perdi Mariannon, la lastan de miaj esperoj, la enhavaĵon de miaj zorgoj? — Ne povas esti! ĝi ne povas esti! (Li staras silenta).

Marianno (proksimiĝas malkuraĝe). Frato!

Vilhelmo. Ha!

Marianno. Frato amata, vi devas pardoni al mi, mi vin petas pro ĉio. Vi estas kolera, mi ĝin pensis. Mi faris malprudenton — al mi estas tute mirinde.

Vilhelmo (penante esti trankvila). Kion vi havas, knabino?

Marianno. Mi volis, ke mi ĝin povu al vi rakonti. — Ĝi iradas tre senorde tra mia kapo. — Fabricio volas min kiel edzino, kaj mi —

Vilhelmo (duone maldolĉe). Eldiru, vi konsentas?

Marianno. Ne, ne pro la vivo! Neniam mi lin edziniĝos; mi lin ne povas edziniĝi.

Vilhelmo. Kiel alie tio ĉi sonas!

Marianno. Sufiĉe mirinde. Vi estas tro malbona, frato; mi irus dezire kaj atendus ankoraŭ unu horon, se mi ĝin ne devus tuj forigi de l’ koro: Unu fojon por ĉiam: Mi ne povas edziniĝi Fabricion.

Vilhelmo. (sin levas kaj prenas ŝian manon) Kiel, Marianno?

Marianno. Li estis tie ĉi kaj paroladis kaj prezentadis al mi tiom multe, ke mi ekpensis, ĝi estus eble. Li tiel premadis, ke en la senpripenseco mi diris, ke li parolu kun vi — Li prenis ĝin kiel konsenton, kaj en la sama momento mi eksentis, ke ĝi ne povas fariĝi.

Vilhelmo. Li parolis kun mi.

Marianno. Mi vin petas, kiom mi povas kaj scias, pro la tuta amo, kiun mi havas por vi, pro la amo, per kiu vi min amas, refaru ĝin bone, diru al li!

Vilhelmo (al si). Eterna Dio!

Marianno. Ne koleru! Li ankaŭ ne devas koleri. Ni vivos kiel antaŭe kaj ĉiam tiel. — Ĉar nur kun vi mi povas vivi, kun vi sola mi volas vivi. Tio ĉi kuŝas de longe en mia animo kaj estas nun elpuŝita, elpuŝita per fortego — Mi amas nur vin!

Vilhelmo. Marianno!

Marianno. Plej bona frato! Tiun ĉi kvaronhoron, — mi ne scias diri al vi kia kurado estis en mia koro. — Estas al mi kiel antaŭ mallonge, kiam ĝi brulis sur la bazaro kaj en la komenco la fumo kaj vaporo ĉion kovris, ĝis per unu fojo la fajro levis la tegmenton kaj la tuta domo ekstaris en brulo. — Ne forlasu min! Ne elpelu min de vi, frato!

Vilhelmo. Ĝi ne povas resti tiel por ĉiam.

Marianno. Tio ĉi timigas min tiel multe! — Mi volas plezure promesi al vi, ke mi ne edziniĝos, mi volas ĉiam zorgi por vi, ĉiam, ĉiam, senhalte. — Jen, tie kontraŭe loĝas kune tiaj du maljunaj gefratoj; mi pensas iatempe ŝerce: Kvankam vi estus tiel maljunaj kaj elsekigitaj, se vi nur estos kune!

Vilhelmo. (Tenante sian koron, duone al si). Se vi ĝin eltenos, vi neniam estos tro mallarĝa!

Marianno. Vi kredeble pensas alie; vi kredeble prenos edzinon kun la tempo kaj tio ĉi min dolorus, se mi eĉ volus ami ŝin la plej multe. — Nenio amas vin tiel kiel mi, nenio povas vin ami tiel multe. (Vilhelmo provas paroli). Vi estas ĉiam tiel reteniĝa, kaj mi ĝin ĉiam havas en la buŝo por diri al vi tute, kiel ĝi al mi estas, kaj mi ne povas. Dank’ al Dio, ke la okazo malligas al mi la langon!

Vilhelmo. Nenion pli, Marianno!

Marianno. Vi min ne devas malhelpi, permesu, ke mi diru ĉion! Poste mi iros en la kuirejon kaj sidos tutajn tagojn ĉe mia laboro, nur iatempe mi vin rigardos, kiel se mi volus diri: Vi ĝin scias. (Vilhelmo staras senparola kaj feliĉa). Vi povis ĝin scii jam longe, vi ankaŭ ĝin scias, de la morto de nia patrino, kiam mi elkreskadis el mia infaneco kaj estis ĉiam kun vi. — Rigardu, mi sentas pli da plezuro esti apud vi, ol da dankemo por via pli ol frata zorgado. Kaj iom post iom vi prenis tutan mian koron, tutan mian kapon, ke nun io alia nur kun penego povas gajni lokon en ili. Mi ankoraŭ scias, ke vi iatempe ridis, kiam mi legis romanojn: tio ĉi estis unu fojon kun la Julino Mandeville, kaj mi demandis, ĉu Henriko, aŭ kiel li nomiĝis, ne estis simila al vi? — Vi ridis — kio ne plaĉis al mi. Tial mi silentis alian fojon. Mi tamen prenis ĝin tute serioze; ĉar kiuj estis la plej amindaj, la plej bonaj homoj, ili ĉiuj estis similaj al vi. — Mi vin vidis promenantan en grandaj ĝardenoj, ĉevalirantan, vojirantan kaj duelantan — (Ŝi ridas por si).

Vilhelmo. Kio estas al vi?

Marianno. Ke mi ĝin ankaŭ konfesu: se ia fraŭlino estis tre bela kaj tre amata — kaj tre enamiĝa — ŝi estis ĉiam mi mem. — Nur je l’ fino, se la afero venis al la disligo kaj ili post ĉiuj malhelpadoj ankoraŭ edziĝis — — Mi estas ja tre sincera, bona, babilema estaĵo.

Vilhelmo. Daŭrigu! (Forturnita). Mi devas eltrinki la kalikon de ĝojo. Ne perdigu min la sentojn, Dio en la ĉielo!

Marianno. El ĉio tio la plej malmulte al mi plaĉis se du homoj sin amis kaj je l’ fino oni malkovras, ke ili estas parencoj aŭ gefratoj. La Miss’ Fanny’n mi povus bruligi! Mi tiom ploradis! Estas tiel mizera sorto! (Ŝi deturniĝas kaj ploras maldolĉe).

Vilhelmo (ĵetante sin al ŝia kolo.) Marianno! — Mia Marianno!

Marianno. Vilhelmo! ne! ne! Je l’ eterne mi vin ne forlasos! Vi estas mia! — Mi vin tenas! mi vin ne povas forlasi!

(Fabricio eniras.)

Ha, Fabricio, Vi venas en la ĝusta tempo! Mia koro estas malfermita kaj forta, ke mi ĝin povas diri. Mi nenion al Vi promesis! Estu nia amiko! Mi Vin neniam edziniĝos.

Fabricio (malvarme kaj maldolĉe.) Mi ĝin pensis, Vilhelmo! Se vi kuŝigis tutan vian pezon sur la pesilon, mi devis esti trovita tro malpeza. Mi revenas, por ke mi forigu el mia koro tion, kio ja devas esti forigita. Mi senigas min je ĉiuj pretendoj kaj vidas, ke la aferoj venis jam al la celo; al mi ĝi estas almenaŭ agrabla, ke mi donis senkulpan kaŭzon.

Vilhelmo. Ne malbenu en tiu ĉi momento kaj ne senigu vin je l’ sentaĵo, pro kiu vi vane pilgrimadis en la vasta mondo! Rigardu tiun ĉi kreaĵon — ŝi estas tute la mia — — kaj ŝi ne scias —

Fabricio (duone mokante). Ŝi ne scias?

Marianno. Kion mi ne scias?

Vilhelmo. Tie ĉi malverdiri, Fabricio?

Fabricio (frapita). Ŝi ne scias?

Vilhelmo. Mi ĝin diras.

Fabricio. Retenu vin! Vi meritas unu la duan!

Marianno. Kio ĝi estas?

Vilhelmo. (ĵetante sin al ŝia kolo) Vi estas mia, Marianno.

Marianno. Dio! Kio ĝi estas? — Ĉu mi devas redoni al vi tiun ĉi kison? — Kia kiso ĝi estis, frato?

Vilhelmo. Ne de l’ frato reteniĝanta, ŝajne malvarma, — la kiso de l’ eterne sole feliĉa amanto. (Ĉe ŝiaj piedoj). Marianno, vi ne estas mia fratino! Karolino estis via patrino, ne mia.

Marianno. Vi, vi! —

Vilhelmo. Via amanto. — De tiu ĉi momento via edzo, se vi lin ne malestimas.

Marianno. Diru al mi, kiel ĝi estis ebla?

Fabricio. Uzadu, kion nur Dio mem al vi povas doni! Alprenu ĝin, Marianno, kaj ne demandu. — Vi trovos ankoraŭ sufiĉan tempon por la klarigado.

Marianno (rigardante lin.) Ne, ĝi estas ne ebla.

Vilhelmo. Mia amata, mia edzino!

Marianno. (Ĉe lia kolo.) Vilhelmo, ĝi ne estas ebla!

FINO.

NOM'AR'O
de l’ verk'o'j pri la lingv'o inter'naci'a (Esperant'a),
kiu'j el'ir'is ĝis Februar'o 1889.

No. | Nom'o de l’ verk'o: | Kost'o:
| | rubl'o'j kopek'o'j
1. | Dr'o Esperanto. Lingv'o inter'naci'a. Antaŭ'parol'o kaj plen'a lern'o'libr'o en la lingv'o rus'a | 0,15
2. | ⸺ en la lingv'o pol'a | 0,15
3. | ⸺ en la lingv'o franc'a | 0,20
4. | ⸺ en la lingv'o german'a | 0,20
5. | ⸺ en la lingv'o angl'a | 0,20
13. | Hanez. Safah achath lekulanu (lern'o'libr'o de l’ lingv'o inter'naci'a Esperant'a en la lingv'o hebre'a) | 0,20
6. | Dr'o Esperanto. Mal'grand'a vort'ar'o inter'naci'a-rus'a | 0,03
7. | ⸺ inter'naci'a-pol'a | 0,03
8. | ⸺ inter'naci'a-franc'a | 0,03
9. | ⸺ inter'naci'a-german'a | 0,03
10. | ⸺ inter'naci'a-angl'a | 0,03
11. | Dr'o Esperanto. Du'a Libr'o de l’ lingv'o inter'naci'a (skrib'it'a inter'naci'e) | 0,25
12. | ⸺ Al'don'o al la Du'a Libr'o de l’ lingv'o inter'naci'a. (inter'naci'e) | 0,10
14. | A. Grabowski. La Neĝ'a Blov'ad'o. Rakont'o de A. Puŝkin. (inter'naci'e) | 0,15

15.

L. Einstein. La lingvo internacia als beste Lösung des internationalen Weltsprache-Problems. Vorwort, Grammatik und Styl nebst Stammwörter-Verzeichniss nach dem Entwurf des pseudonymen Dr. Esperanto

0,50

16. | N. N. Rus'a traduk'o de la Du'a Libr'o de l’ lingv'o inter'naci'a | 0,25
17. | Dr'o Esperanto Plen'a vort'ar'o rus'a-inter'naci'a | 1,—
18. | N. N. Rus'a traduk'o de la „Al'don'o al la Du'a Libr'o“ | 0,10
19. | A. Grabowski. La Gefratoj. Komedio de Göthe (internacie) | 0,15
20. | L. Einstein. Weltsprachliche Zeit- und Streitfragen. I. Volapük und Lingvo internacia | 0,25

Ĉiu'j supr'e skrib'it'a'j verk'o'j pov'as est'i ricev'at'a'j en la libr'ej'o'j kaj ankaŭ ĉe d-r'o L. Zamenhof (Varsovi'o, strat'o Przejazd N. 9). Anstataŭ mon'o oni pov'as send'i sign'o'j'n de poŝt'o (de ĉia land'o). Por la poŝt'a trans'send'o oni dev'as al'don'i po 20% de la kost'o de l’ verk'o'j. Kiu aĉet'as ne mal'pli ol por unu rubl'o, tiu por la trans'send'o ne pag'as.

En la komenc'o de ĉiu monat'o est'as pres'at'a nov'a nom'ar'o de ĉiu'j verk'o'j pri la lingv'o inter'naci'a (de kiu ajn ili est'as el'don'it'a'j), kiu'j el'ir'is de la komenc'o mem ĝis tiu monat'o. ☞ Kiu dezir'as regul'e ĉiam sci'i pri la progres'ad'o de l’ lingv'o inter'naci'a, ☜ tiu pov'as send'i 30 kopek'o'j'n por jar'o al la el'don'ant'o de la dir'it'a'j nom'ar'o'j (L. Zamenhof, Varsovi'o, strat'o Przejazd N. 9), kaj tiam li akurat'e ricev'ad'os per la poŝt'o ĉiu'n nov'a'n nom'ar'o'n tuj kiam ĝi est'os pres'iti'a.

Notoj de transskribinto:

Mi korektis kelkajn mispresaĵojn de la originala libro, kaj registris ilin per html-aj komentoj. Ankoraŭ restas kelkajn malkutimajn vortojn, kiun uzis la tradukinto. La interpuncio restas iom hazarda, kiel en la originalo.

*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LA GEFRATOJ ***

Updated editions will replace the previous one—the old editions will be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright law means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for an eBook, except by following the terms of the trademark license, including paying royalties for use of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the trademark license is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. Project Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE

PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase “Project Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ License available with this file or online at www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is unprotected by copyright law in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country other than the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase “Project Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg™.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg™ License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg™ website (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that:

- • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.”

- • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

- • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

- • You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread works not protected by U.S. copyright law in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™

Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.

Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws.

The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation’s website and official page at www.gutenberg.org/contact

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine-readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit www.gutenberg.org/donate.

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.

Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For forty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our website which has the main PG search facility: www.gutenberg.org.

This website includes information about Project Gutenberg™, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

Table of Contents

- LA GEFRATOJ.

- THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE